Ryzyko kredytowe - jak wpływa na decyzje banków i Twoje finanse?

Czas czytania: 7 min

Ryzyko kredytowe to pojęcie związane z udzielaniem kredytów, które jest istotne dla wszystkich dłużników. Na bankową ocenę ryzyka kredytowego składają się różne czynniki. Jak dokładnie bank oblicza ryzyko kredytowe? Jaki ma to wpływ na ocenę zdolności kredytowej i szanse na uzyskanie kredytu? Sprawdź.

Wiedza na temat pojęcia ryzyka kredytowego, jego rodzajów i tego, co na nie wpływa, ma istotne znaczenie w zrozumieniu procesu wnioskowania o kredyt. Dzięki temu możesz się lepiej przygotować, zwiększając swoje szanse na pozytywną decyzję kredytową.

Czym jest ryzyko kredytowe?

Ryzyko kredytowe to prawdopodobieństwo niewywiązania się przez kredytobiorcę z zaciągniętych zobowiązań, z którym musi się liczyć kredytodawca. Ocena takiego ryzyka odbywa się na podstawie badania zdolności kredytowej wnioskodawcy. Podczas niej kredytodawca szacuje, jak wysoki kredyt jest w stanie spłacić potencjalny kredytobiorca.

Bank stosuje zaawansowane analizy, aby ograniczyć ryzyko kredytowe i zminimalizować straty związane z brakiem spłaty zobowiązań przez klienta. Owe analizy mają duże znaczenie przy wydawaniu decyzji w zakresie przyznania finansowania. W przypadku osób fizycznych proces ten polega na porównaniu osiąganych średnich dochodów do comiesięcznych zobowiązań. W przypadku podmiotów gospodarczych analiza obejmuje także m.in. terminowe i prawidłowe realizowanie zobowiązań w stosunku do kontrahentów i instytucji państwowych (ZUS, US).

Jakie są rodzaje ryzyka kredytowego?

Istnieje wiele rodzajów bankowego ryzyka kredytowego, w tym m.in. rynkowe, operacyjne, stopy procentowej oraz niewypłacalności. Ryzyko rynkowe, jak sugeruje nazwa, związane jest z aktualną sytuacją na rynku. Negatywny wpływ na ocenę poziomu ryzyka kredytowego może mieć w tym przypadku wysoki poziom inflacji, wysokie bezrobocie, czy też brak stabilnej sytuacji gospodarczej w momencie składania wniosku. To wszystko może utrudniać terminową spłatę zobowiązań zarówno przedsiębiorcom, jak i osobom fizycznym.

Ryzyko operacyjne związane jest z określonymi sytuacjami występującymi w ramach funkcjonowania instytucji kredytowej. Błędy pracowników, kradzież majątku, wyciek danych – to wszystko może wpływać na poziom tego rodzaju ryzyka. Istnieje możliwość ograniczania ryzyka w tym zakresie. Wystarczy, że dana instytucja zacznie instalować w swoich placówkach wyższej klasy zabezpieczenia lub wdroży profesjonalne oprogramowanie chroniące przed atakami hakerskimi.

Ryzyko stopy procentowej wynika ze zmian poziomu stóp procentowych, co jest powiązane także z poziomem inflacji. Spadek lub wzrost wartości pieniądza może mieć zatem wpływ na udzielone wcześniej kredyty, a wiele z nich jest udzielanych po zmiennej stopie procentowej. A to przy gwałtownych zmianach może negatywnie odbić się na sytuacji finansowej klienta, często uniemożliwiając spłatę zobowiązań w terminie. W związku z tym w takim przypadku ryzyko straty finansowej dla banku rośnie.

Ryzyko niewypłacalności odnosi się do sytuacji, w której kredytobiorca nie ma wystarczających środków finansowych.

Kredyty gotówkowe w Santander Consumer Banku

Sprawdź kredyty gotówkowe

Co ma wpływ na ryzyko kredytowe?

Na poziom ryzyka kredytowego wpływ ma szereg czynników. Kluczowa jest indywidualna sytuacja finansowa kredytobiorcy w powiązaniu z wysokością udzielanego zobowiązania i okresem spłaty. Istotne znaczenie dla banku mają także cel i rodzaj kredytu, warunki kredytowania, wysokość oprocentowania, waluta, wysokość wkładu własnego czy rodzaj czy liczba zabezpieczeń spłaty zobowiązania. Poza tym ryzyko kredytowe jest inaczej szacowane względem osób fizycznych, inaczej względem firm czy jednostek sektora publicznego. Analizując zdolność kredytową, bank może ustalić wymagany wkład własny. Dzieje się tak np. w przypadku kredytów hipotecznych.

Jak przebiega ocena ryzyka kredytowego przez bank?

Banki mogą stosować różne metody pomiaru ryzyka kredytowego, przeważnie jednak korzystają z metody scoringu. W ramach tej metody wnioskodawca oceniany jest "punktowo", często w bardzo zautomatyzowanym procesie. Konsument lub podmiot gospodarczy ubiegający się o kredyt otrzymuje wówczas określoną liczbę punktów za każdą z wymaganych przez bank informacji. Zgromadzone w ten sposób wyniki scoringu kredytowego porównywane są do tych osiąganych przez innych wnioskodawców oraz określonych standardów ustanowionych przez osoby zarządzające danymi instytucjami finansowymi.

Najistotniejsze przy takiej ocenie pozostają 4 informacje:

Historia kredytowa – rzetelność w bieżącym regulowaniu zobowiązań i ich wcześniejsza spłata zwiększają szanse nie tylko na otrzymanie kredytu gotówkowego lub pożyczki, ale również na ich lepsze warunki. Z drugiej strony nieterminowa spłata kredytu lub innego zobowiązania powoduje, że szanse na to maleją. Banki mają dostęp do danych kredytowych zgromadzonych w BIK (Biurze Informacji Kredytowej) i na tej podstawie analizują historię kredytową wnioskodawcy.
Średnie dochody – w trakcie analizy ryzyka kredytowego brane są pod uwagę bieżące dochody wnioskodawcy. To kluczowa informacja. W przypadku osób fizycznych banki honorują nie tylko zarobki osiągane z tytułu umowy o pracę i umów cywilnoprawnych czy jednoosobowej działalności gospodarczej, ale także z tytułu różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur. Jeśli chodzi natomiast o firmy, istotne dla uzyskania zdolności kredytowej są dochody wykazywane w sprawozdaniach finansowych i deklaracjach podatkowych.
Wielkość majątku – gdy zaciągane jest duże zobowiązanie, bank może analizować wartość posiadanego majątku. Wówczas przy problemach ze spłatą będzie możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego ze składników majątku (np. nieruchomości, pojazdów, maszyn, urządzeń i innego wyposażenia).
Możliwość uzyskania dodatkowego zabezpieczenia – dostęp do ograniczonego prawa rzeczowego. Doskonałym tego przykładem jest hipoteka na nieruchomości.

Jeśli w wyniku tej analizy bank ocenia ryzyko związane z udzieleniem kredytu jako zbyt wysokie, otrzymasz odmowną decyzję kredytową. Oznacza to, że ryzyko poniesienia strat jest dla banku zbyt duże w porównaniu z potencjalnymi korzyściami. Decyzja pozytywna oznacza ryzyko akceptowalne, czyli mieszczące się w normie. Warto jednak pamiętać, że każdy bank analizuje ryzyko kredytowe indywidualnie i ma różne kryteria jego oceny. Nawet jeśli jeden bank stwierdzi zbyt wysokie ryzyko kredytowe i odmówi udzielenia finansowania, w innej instytucji Twój wniosek kredytowy może być oceniony pozytywnie.

Jak banki zmniejszają ryzyko kredytowe?

Proces zarządzania ryzykiem kredytowym wygląda inaczej w każdej instytucji finansowej. Banki muszą jednak stosować się do przepisów prawa i rekomendacji Komisji Nadzoru Finansowego. W zakresie zmniejszania ryzyka kredytowego kluczowa jest Rekomendacja T, która mówi m.in. o wymogach dokładnej analizy profilu potencjalnych klientów i analizy zdolności kredytowej.

Scoring kredytowy wnioskodawcy jest obliczany m.in. na podstawie danych z BIK oraz Biur Informacji Gospodarczej. Ponadto możliwe jest redukowanie ryzyka kredytowego banku poprzez zabezpieczenia takie jak hipoteka, polisy ubezpieczeniowe, poręczenia osób trzecich, zastaw itp.

Czy firmy pożyczkowe też przeprowadzają analizę ryzyka kredytowego?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami firmy pożyczkowe również oceniają zdolność kredytową klientów przed udzieleniem finansowania. Stosowane przez nie procedury i metody oceny mogą jednak różnić się od tych wykorzystywanych przez banki. Często są jednak w stanie zaakceptować nieco wyższy poziom ryzyka – w związku z tym mogą udzielać finansowania nawet osobom z niepewną sytuacją finansową czy negatywną historią kredytową. Trzeba jednak mieć na uwadze, że zwykle wiąże się to ze znacznie wyższymi kosztami dla kredytobiorcy. Wysokie oprocentowanie pozwala bowiem firmom pożyczkowym rekompensować ryzyko udzielania finansowania "niepewnym" klientom.

Zdolność kredytowa a ryzyko kredytowe – jak wpływają na decyzję o przyznaniu kredytu?

Zarówno zdolność kredytowa, jak i ryzyko kredytowe mają znaczenie dla decyzji banku o przyznaniu finansowania, ale działają w inny sposób. Zdolność kredytowa determinuje to, jak wysokie zobowiązanie może zaciągnąć dany klient. Ocena ryzyka kredytowego służy natomiast oszacowaniu, jak wysokie jest prawdopodobieństwo tego, że spłaci on zobowiązanie.

Jeśli ubiegasz się o kredyt bankowy lub pożyczkę, Twoja sytuacja i decyzja instytucji finansowej będą zależeć od połączenia tych czynników.

Wysoka zdolność i niskie ryzyko oznaczają, że Twoja sytuacja finansowa jest bardzo dobra, a ryzyko poniesienia przez bank straty jest dla niego akceptowalne. W związku z tym bank z dużym prawdopodobieństwem pozytywnie oceni Twój wniosek o finansowanie.
Wystarczająca zdolność, ale wysokie ryzyko to sytuacja, w której masz dochody pozwalające na spłatę, ale z jakiegoś powodu bank ocenia ryzyko braku spłaty jako nieakceptowalne. Taka sytuacja ogranicza możliwości uzyskania finansowania, choć ich całkowicie nie przekreśla. Bank może zażądać dodatkowego zabezpieczenia lub wyższego wkładu własnego albo podnieść koszty kredytu, aby zrekompensować ryzyko.
Niska zdolność i niskie ryzyko to sytuacja, w której Twoja sytuacja finansowa nie pozwala na zaciągnięcie dużego zobowiązania, ale jesteś uważany za rzetelnego klienta. W tym przypadku uzyskanie zobowiązania jest możliwe, ale ze względu na niską zdolność kwota finansowania może być dla Ciebie niesatysfakcjonująca.
Przy niskiej zdolności i wysokim ryzyku masz bardzo małe szanse na podpisanie umowy kredytowej. W tym przypadku ani Twoje finanse, ani wiarygodność nie są oceniane pozytywnie.

Aby uzyskać kredyt bez problemu, potrzebujesz zarówno odpowiedniej zdolności, jak i wysokiej wiarygodności kredytowej. Dlatego warto dbać o terminową spłatę wszelkich zobowiązań i monitorować swoją historię kredytową w BIK.

Źródła: